Witteman draait door

Hoor en wederhoor over Schubert

Paul Witteman, de zelfbenoemde muziekleraar van deze boekenweek, verkondigde gisteravond in het televisieprogramma 'De wereld draait door' dat Schubert één van de meest overschatte componisten uit de muziekgeschiedenis is. Witteman vindt Schuberts symfonieën zonder uitzondering saai - hij heeft waarschijnlijk nog nooit naar de 'Onvoltooide' geluisterd - en het ergste vindt hij die vreselijk onbenullige 'liedjes' (sec); rommel die opgeruimd moet worden. Wie zijn boekjes en schrijfsels in de Volkskrant regelmatig leest, weet dat deze telg uit de familie Andriessen (zijn moeder was een zus van componist Hendrik Andriessen) gewoon meer van instrumentale muziek houdt. Dat mag natuurlijk. Maar Schubert doet hij echt te kort.
Ooit knipte ik uit Dagblad De Limburger een column van journalist en eveneens muziekliefhebber Jo Wijnen. Ook hij heeft een mening over Schubert.

"Wat zou ik moeten beginnen zonder de muziek van Franz Schubert? Ik heb mij vroeger ooit aan zijn symfonieën gezet. Daarna kwamen zijn strijk­kwartetten en dat prachtige kwintet. Toen waren er de pia­no- en vioolsonates. En tenslot­te de liederen. Ik heb Schubert daarom in de verkeerde volgor­de beleefd. Of geleefd. Want er gaat werkelijk niks boven die liederen. Ik had die al voor mijn vijftiende jaar moeten kennen, allemaal, zonder uit­zondering, uit het hoofd. Tege­lijkertijd heb ik altijd gemeend dat ik - toen ik eindelijk aan die liederen begon - iets hoor­de dat er altijd al was geweest. Iets dat terugging tot mijn kin­derjaren of misschien nog wel daarvoor. Dat is met geen mogelijkheid uit te leggen. Het besef dat het zo in elkaar zit, viel samen met de ontdekking van die tere, on­grijpbare melancholie die alle muziek van Schubert ken­merkt. Zelfs het vrolijke, leven­dige en uitdagende heeft bij hem altijd een bijgeluid dat met 'droevig' of 'verdrietig' niet omschreven kan worden en waarop zelfs mooie Duitse begrippen als ‘Weltschmerz' en 'Sehnsucht' niet van toepassing zijn. Schuberts muziek wordt op ze­ker ogenblik iets van jezelf, iets dat er eigenlijk al was ver voor­dat je een noot van hem had gehoord, iets dat je - in zekere zin - zelf bent. Dat is het grote mysterie van zijn muziek. Je hoort wat je al weet en wat je al kent uit de tijd dat je nog niks wist en niks kende. Je hoort wat er misschien nog steeds is als er niks meer te we­ten of te kennen valt. Hoe moet ik dat uitleggen? "
Column van Jo Wijnen uit: 'Voor de Dag' in 'Dagblad De Limburger'

>> Luister naar 'Der Lindenbaum' (WMA-bestand - 4.58 min)*
uit: Die Winterreise van Franz Schubert

Am Brunnen vor dem Tore
Da steht ein Lindenbaum;
Ich träumt in seinem Schatten
So manchen süßen Traum.
Ich schnitt in seine Rinde
So manches liebe Wort;
Es zog in Freud' und Leide
Zu ihm mich immer fort.

Ich mußt' auch heute wandern
Vorbei in tiefer Nacht,
Da hab' ich noch im Dunkel
Die Augen zugemacht.
Und seine Zweige rauschten,
Als riefen sie mir zu:
Komm her zu mir, Geselle,
Hier find'st du deine Ruh'!

Die kalten Winde bliesen
Mir grad ins Angesicht;
Der Hut flog mir vom Kopfe,
Ich wendete mich nicht.

Nun bin ich manche Stunde
Entfernt von jenem Ort,
Und immer hör' ich's rauschen:
Du fändest Ruhe dort!

*Thomas Quasthoff, bariton; Charles Spencer, piano
bron: www.avroklassiek.nl

Leestip:

• Thomas QUASTHOFF: De stem
  Opgetekend door Michael Quasthoff. Vertaald uit het Duits door Wiecher Hulst.
  ISBN 9053304665. - 320 p. - EUR 25,-

Kijktip:

• De wereld draait door
  (streaming video. - bron: VARA tv)
  Paul Witteman te gast bij Matthijs van Nieuwkerk (vanaf: 28.01 min)

Webtip:

• Boekenweek 2006
  Officiële website van de CPNB
  
  

Mozart in Holland

In het vorige bericht werd het boek “Mozart op reis” van Piet Verwijmeren besproken. In dit boek staat ook een opsomming van de werken die Mozart in de maanden dat hij in Nederland was heeft gecomponeerd.
Hij schreef hier:
- een symfonie in Bes (KV 22) ,
- de aria 'Conservati fedele' voor sopraan (KV23),
- variaties voor klavier op 'Laat ons juichen Batavieren' (KV 24),
- variaties voor piano op het lied 'Willem van Nassau'(KV 25),
- maar liefst zes sonates voor klavier en viool (KV 26-31),
- een ‘potpourri ’Gallimathias musicum' (KV 32).
Bovendien voltooide hij in Den Haag een symfonie in D gr.t.(KV 19) die hij Londen begonnen was.

AVRO Klassiek biedt drie van de hierboven genoemde composities als streaming audio aan.
Bedenk bij het beluisteren dat de componist toen hij deze werken componeerde slechts 10 jaar was.


Luistertips:

>> W.A. Mozart: Symfonie nummer 5 in Bes gr.t. 'Den Haag'
(Concertgebouw Kamerorkest olv Marco Boni)
>> W.A. Mozart: Acht variaties in G gr.t. 'Laat ons juichen, Batavieren!'
(Ronald Brautigam, fortepiano)
>> W.A. Mozart: Aria 'Conservati fedele'
(Hanna Schwarz, contralto; Mozarteum Orchester Salzburg olv Leopold Hager)

TKM Blog: Serie Mozart 2006

• Overzicht artikelen